Nadeszła wiosna i planetowe ogrody deszczowe, które powstają przy szkołach i przedszkolach w całej Polsce, już zaczynają tętnić życiem. To właśnie one – pełne roślin, owadów i naturalnej energii – są efektem tegorocznej edycji programu „Planeta Energii”. W 100 placówkach uczniowie i nauczyciele z wykorzystaniem otrzymanych biopakietów przystąpili do tworzenia własnych przestrzeni, które nie tylko zatrzymują deszczówkę i wspierają lokalną przyrodę, ale przede wszystkim uczą o znaczeniu wody dla bioróżnorodności i mądrego gospodarowania zasobami.
Realizowana w roku szkolnym 2025/2026 edycja programu koncentrowała się na ochronie bioróżnorodności – zwłaszcza ekosystemów wodnych i podmokłych – oraz na tym, jak ważną rolę w przyrodzie i klimacie pełni woda. Dlatego właśnie 100 szkół i przedszkoli wyróżnionych za zaangażowanie z jakim wzięły udział w programie, otrzymały specjalne Pakiety Bioróżnorodności umożliwiające samodzielne założenie mini ogrodu deszczowego. Zakładanie ogródków deszczowych i wspólna troska o nie to prosty sposób, by pokazać najmłodszym, że dbanie o środowisko zaczyna się od małych kroków. Uczy, jak mądrze gospodarować wodą, wspiera przyrodę i daje dzieciom poczucie sprawczości, bo dzięki nim wokół nas robi się bardziej zielono i przyjaźnie. Uczniowie w praktyce przekonują się, jak działa retencja wody oraz jak ogromne znaczenie dla życia roślin ma każda kropla deszczu.
W skład Biopakietów weszły m.in. drewniane konstrukcje, mieszanki nasion roślin dostosowanych do warunków wilgotnych, elementy drenażowe oraz system do zbierania deszczówki z rur spustowych i rozprowadzania jej po własnoręcznie założonych małych ogródków. Wszystko po to, aby stworzyć funkcjonalne i przyjazne środowisku mini-ekosystemy.
Więcej o planetowych Biopakietach i tworzeniu ogródków deszczowych pisaliśmy tutaj.
BioPakiet Planety Energii
Ogrody, które uczą i zmieniają przestrzeń
Planetowe ogrody deszczowe powstają najczęściej w pobliżu szkolnych i przedszkolnych budynków – tam, gdzie naturalnie spływa woda z dachów. Dzięki systemowi do zbierania i rozprowadzania deszczówki nie ścieka ona do kanalizacji tylko zasila ogródki. Uczniowie wspólnie wybierają miejsca, przygotowują podłoże i wysiewają rośliny, obserwując później, jak ich ogród zmienia się wraz z kolejnymi opadami.
To nie tylko lekcja przyrody, ale także doświadczenie współpracy i sprawczości. Dzieci widzą, że ich działania mają realny wpływ na otoczenie – a ich przedszkolne i szkolne podwórka zamieniają się w zielone, żyjące przestrzenie.
Mała retencja – wielka zmiana
Ogrody deszczowe pomagają zatrzymać wodę opadową w miejscu, w którym spada. Zamiast trafiać do kanalizacji, deszczówka zasila rośliny i glebę, wspierając lokalny mikroklimat. To szczególnie ważne w przestrzeniach zdominowanych przez beton i asfalt.
Dzięki takim rozwiązaniom zwiększa się również bioróżnorodność – w ogrodach pojawiają się owady zapylające, ptaki, a nawet drobne zwierzęta, które znajdują tam schronienie i pożywienie. Ogród deszczowy to mały ekosystem. Magazynuje wodę po deszczu, stopniowo oddaje ją roślinom i glebie, a dzięki temu wspiera naturalny obieg wody w przyrodzie.
Edukacja przez działanie
Zakładanie i pielęgnacja ogrodów deszczowych to dla uczniów wyjątkowa okazja do nauki poprzez doświadczenie. Obserwując wzrost roślin, cykl wody i obecność zwierząt, dzieci lepiej rozumieją zależności zachodzące w przyrodzie. Poznają skutki suszy i niedoboru wody, gatunki potrafiące przetrwać w takich warunkach.
To sprawia, że edukacja prośrodowiskowa może być nie tylko wartościowa, ale też angażująca i pełna radości odkrywania świata.
Ogródki podlewane deszczówką w Skępem
Jednym z takich ogródków deszczowych jest ogródek przy Niepublicznym Przedszkolu Kujawiaczek w Skępem.
- W naszym przedszkolu stworzyliśmy ogródek, który dzięki wsparciu Planety Energii z roku na rok coraz bardziej się rozwija. W ubiegłym roku powstały pierwsze podwyższenia, a w tym roku kontynuujemy naszą ogrodniczą przygodę. W grządkach zasialiśmy i posadziliśmy różnorodne warzywa, zioła oraz kwiaty. Dzieci będą uczyć się, jak dbać o rośliny, obserwować ich wzrost i pielęgnować je każdego dnia. Do ogrodu wykorzystujemy deszczówkę zbieraną w specjalnych zbiornikach. W przedsięwzięciu brały udział nie tylko dzieci, ale cala społeczność przedszkolna. Czekamy na plony. – pisze Marta Żuchowska z Niepublicznego Przedszkola Kujawiaczek w Skępem.
Wiata warzywna i ogród deszczowy w Tczewie
W Szkole Podstawowej nr 12 w Tczewie powstaje drewniana wiata połączona z zielnikiem, którego integralną częścią będzie również planetowy ogród deszczowy. W pomysł i plany zaangażowali się także rodzice uczniów. Rynny zamontowane przy konstrukcji dachu będą odprowadzały wodę bezpośrednio do ogrodu deszczowego. Projekt jest już gotowy i z ogromną radością czekamy na realizację! – mówi Karolina Smaglińska ze Szkoły podstawowej nr 12 im B. Malinowskiego w Tczewie.
Planetowe Strefy Bioróżnorodności
Trzy placówki, które wykazały się największym zaangażowaniem przy wykonywaniu konkursowych zadań otrzymały szczególne nagrody – BioPikniki, dzięki którym szkolne i przedszkolne społeczności przekonały się, że troska o wodę, bioróżnorodność i środowisko może być wspólną, radosną przygodą. Dodatkowo placówki otrzymały po 12 tys. zł na stworzenie własnej Strefy Bioróżnorodności np. ogrodów deszczowych, przestrzeni do nauki na świeżym powietrzu lub podobnego typu rozwiązań sprzyjających ochronie przyrody i edukacji przy wyróżnionej placówce. Prace przy tych ogrodach trwają już w najlepsze.
Przedszkolny ogród retencyjny w Strzelcach Krajeńskich
W Przedszkolu Samorządowym nr 1 w Strzelcach Krajeńskich dzięki wygranej w tegorocznej edycji „Planety Energii” powstał mini ogródek retencyjny. Pokazuje on dzieciom, jak ważne jest oszczędzanie i zatrzymywanie wody w najbliższym otoczeniu.
Szczególnie cieszy nas – mówi Katarzyna Tokarek, nauczycielka przedszkolna - ogromne zaangażowanie dzieci, które aktywnie uczestniczyły w tworzeniu ogródka. Uczniowie samodzielnie pomagali w pracach wykończeniowych – wozili kamienie, sadzili rośliny oraz dbali o przygotowanie przestrzeni wokół ogródka. Dzięki ich pracy i zaangażowaniu projekt nabrał wyjątkowego charakteru, a dzieci mogły przekonać się, jak ważna jest troska o środowisko i wspólne działanie.
Mini ogródek retencyjny będzie teraz służył jako przestrzeń edukacyjna i przykład praktycznego działania na rzecz środowiska. Przedszkole planuje już kolejne działania w tym zakresie.
Aby uczcić udział w programie dzieci zasadziły również pamiątkowe planetowe drzewko. Niech rośnie zdrowo!
Ogród deszczowy w Kłodawie
W Szkole Podstawowej im. Przyjaciół Ziemi w Kłodawie rozpoczęto już prace związane z realizacją projektu utworzenia ogrodu deszczowego, będącego częścią nagrody uzyskanej w konkursie Planety Energii. Przedsięwzięcie to pozwoli na zwiększenie terenów zielonych wokół szkoły, zagospodarowanie wody deszczowej, a przede wszystkim prowadzenie działań edukacyjnych w zakresie bioróżnorodności. Rozpoczęte prace dotyczą wyznaczenia miejsca, uporządkowania terenu i przygotowania podłoża pod ogród. W następnej fazie planowane jest sadzenie roślin, w co zaangażowani będą trzecioklasiści.
- Dzieci z wielką niecierpliwością czekają na swoje ogrodnicze prace, o czym wkrótce napiszemy – zapowiada Celina Drewek – jedna z nauczycielek zaangażowanych w udział placówki w programie.
Zielona sala lekcyjna w Smólniku
Dzięki wygranej w 14. edycji programu „Planeta Energii” również uczniowie Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi w Smólniku, jej nauczyciele, rodzice i mieszkańcy miejscowości stworzyli przestrzeń, która łączy naukę z troską o środowisko.
Jednym z pierwszych kroków było zadbanie o mądre gospodarowanie wodą. Wokół szkoły, przy wszystkich rynnach, pojawiły się zbiorniki na deszczówkę. Dzięki nim dzieci mogą obserwować, jak ważne jest wykorzystywanie wody opadowej i oszczędzanie zasobów naturalnych. Deszczówka służy teraz między innymi do podlewania roślin w szkolnym ogródku – opowiada nauczycielka Ilona Nowakowska.
Uczniowie rozwinęli także ogród warzywny, który od lat pełni funkcję żywej pracowni przyrodniczej. W tym roku dzieci z zaangażowaniem sadziły m.in. ziemniaki, poznając ich cykl wzrostu i ucząc się poprzez działanie.
Po drugiej stronie szkoły powstało kolejne niezwykłe miejsce — sensoryczny ogród dydaktyczny. W jego tworzenie zaangażowali się rodzice z dziećmi, seniorzy z pobliskiego domu seniora, strażacy z OSP w Smólniku, szkolni wolontariusze oraz mieszkańcy miejscowości. Znajduje się tam łąka kwietna, ścieżka sensoryczna oraz nasadzenia roślin, które dzieci poznają podczas zajęć. Integralną częścią tej przestrzeni jest również ogród deszczowy, który nie tylko pięknie wygląda, ale także uczy, jak zatrzymywać wodę w krajobrazie i wykorzystywać ją z pożytkiem dla przyrody.
Szkoła planuje dalszy rozwój zielonej przestrzeni. Przed budynkiem powstaje zielona sala lekcyjna – miejsce do całorocznej nauki na świeżym powietrzu. W jej otoczeniu pojawią się kolejne nasadzenia oraz nowy ogród deszczowy, do którego budowy wykorzystane zostaną materiały z recyklingu oraz biopakiet otrzymany w programie.
Dzięki tym działaniom uczniowie mogą na co dzień obserwować przyrodę, prowadzić doświadczenia i uczyć się odpowiedzialności za środowisko.
Jeszcze raz gratulujemy wszystkim uczestnikom programu – uczniom i nauczycielom – i życzymy im wielu inspirujących chwil podczas dalszej przygody z odkrywaniem przyrody oraz tworzeniem własnych, zielonych przestrzeni.
Trzymamy kciuki, aby ich ogrody deszczowe rozwijały się w żywe, tętniące życiem miejsca, które staną się schronieniem dla owadów, ptaków i innych zwierząt.
Z przyjemnością będziemy obserwować ich kolejne działania i to, jak z małych inicjatyw wyrastają wielkie zmiany – dla przyrody i dla nas wszystkich.
