Warto wiedzieć

Dlaczego warto uczyć dzieci troski o wodę?

Trwa jubileuszowa, 15. edycja ogólnopolskiego programu edukacyjnego „Planeta Energii”. W tym roku uwaga najmłodszych, nauczycieli i rodziców skupia się na haśle: „Zostań Przyjacielem Wody”. W czasach, gdy coraz częściej doświadczamy susz, gwałtownych ulew, a zjawisko „betonozy” w miastach daje się we znaki, troska o wodę nabiera szczególnego znaczenia. To nie jest wyłącznie temat dla naukowców czy przyrodników, ale przede wszystkim dla nas - rodzin. Ponieważ to właśnie od nas, poprzez codzienną obserwację, dzieci uczą się najwięcej.

Do zabawy i edukacji z 15. Planetą Energii zachęcają m.in. Joanna Jabłczyńska oraz Anna Ruszczak i Liliana Zajbert

Polska - kraj, w którym każda kropla ma znaczenie

Choć nasz kraj często kojarzy się z zielonymi krajobrazami i licznymi rzekami, w rzeczywistości należymy do państw o najmniejszych zasobach wodnych w całej Europie. Na jednego mieszkańca Polski przypada średnio około 1600 m³ wody rocznie, co jest wynikiem niemal trzykrotnie niższym niż wynosi średnia europejska. W okresach suszy wartość ta potrafi spaść nawet do 1000 m³.

Dlaczego tak się dzieje? Infrastruktura w wielu zurbanizowanych miejscach była przez lata projektowana tak, by wodę opadową jak najszybciej odprowadzać do kanalizacji. Betonowe powierzchnie, osuszanie mokradeł i zmiany klimatyczne sprawiają, że woda ucieka, zamiast zostawać w ekosystemie. Zdolność zatrzymywania wody (tzw. retencja) w Polsce wciąż wynosi zaledwie około 6,5 proc. To oznacza, że ponad 90 na 100 kropel deszczu odpływa niewykorzystane.

Więcej niż kran, czyli czym jest „ukryta woda”?

Tegoroczna edycja „Planety Energii” kładzie ogromny nacisk na uświadomienie nam zjawiska, którego często nie dostrzegamy na co dzień. Czy wiesz, że wyprodukowanie jednej bawełnianej koszulki pochłania aż 2500 litrów wody? (To szacunek oparty na historycznych danych o produkcji, a nie pomiar dotyczący każdego współcześnie sprzedawanego ubrania. Nie oznacza również, że tyle wody wypływa z kranu w szwalni. Rachunek obejmuje uprawę bawełny i przetwarzanie surowca, a także różne rodzaje obciążenia środowiska.) To mniej więcej tyle, ile dorosły człowiek wypija przez niemal trzy lata!

Woda jest niezbędna nie tylko do picia czy mycia, ale również do produkcji żywności, ubrań i niemal wszystkich przedmiotów, z których korzystamy. Ucząc dzieci szacunku do wody, warto wprowadzić do domu pojęcie Gospodarki Obiegu Zamkniętego (GOZ). Brzmi naukowo, ale w praktyce oznacza proste, codzienne nawyki: przedłużanie życia przedmiotom, naprawianie zamiast wyrzucania, kupowanie ubrań z drugiej ręki czy mądre gospodarowanie jedzeniem. Takie wybory konsumenckie bezpośrednio przekładają się na oszczędzanie światowych zasobów wody.

Ambasadorzy i eksperci 15. Planety Energii: od lewej – Krystian Hanke, Anna Ruszczak, Alicja Gadawska, Liliana Zajbert, Joanna Jabłczyńska, Adam Zbyryt

Dlaczego woda jest dziś tak ważna?

Susza staje się coraz większym wyzwaniem dla przyrody, ludzi i naszego najbliższego otoczenia. Coraz częściej możemy zauważyć jej skutki - niższe poziomy rzek i wysychające zbiorniki, przesychającą glebę, trudniejsze warunki dla rolnictwa czy większe zagrożenie pożarowe. Jednocześnie długie okresy bez opadów przeplatają się z gwałtownymi ulewami. Duża ilość wody spada wtedy w krótkim czasie, ale zamiast wsiąkać w glebę i zasilać wody gruntowe, często szybko odpływa. Choć ilość wody na Ziemi pozostaje zasadniczo taka sama, nie zawsze jest dostępna w miejscu
i czasie, w którym jest najbardziej potrzebna. Dlatego ważne jest nie tylko to, ile deszczu spadnie, ale także to, czy potrafimy zatrzymać wodę w naszym otoczeniu.

Niedobór wody i zmieniające się warunki wpływają nie tylko na ludzi, ale również na rośliny i zwierzęta. Wysychające rzeki, mokradła i gleby oznaczają utratę siedlisk i warunków potrzebnych wielu gatunkom do życia, a w konsekwencji mogą prowadzić do spadku bioróżnorodności. Sposób, w jaki gospodarujemy wodą i przestrzenią wokół nas, ma więc znaczenie nie tylko dla jej dostępności, ale także dla kondycji całych ekosystemów.

Dlatego w tym roku szkolnym jeszcze mocniej skupimy się na wodzie - na tym, jak ją zatrzymywać, chronić i mądrze z niej korzystać (m.in. poprzez gospodarkę obiegu zamkniętego). Pokażemy dzieciom, dlaczego woda jest niezbędna dla ludzi, roślin i zwierząt oraz co dzieje się z wodą podczas suszy. Wspólnie przyjrzymy się temu, jak sama przyroda radzi sobie z zatrzymywaniem wody – jaką rolę odgrywają rośliny, gleba, ściółka czy mała retencja - i zastanowimy się, jak możemy wspierać te naturalne procesy w szkole, w domu i w najbliższym otoczeniu. Chcemy, aby dzieci zobaczyły, że nawet niewielkie działania mogą pomagać przyrodzie lepiej zatrzymywać wodę i tworzyć warunki sprzyjające bioróżnorodności.

Jednocześnie pokażemy, że troska o wodę nie kończy się na tym, co dzieje się wokół nas. Woda jest obecna w naszym codziennym życiu na wiele sposobów, których często nie dostrzegamy. Potrzebujemy jej nie tylko do picia, gotowania czy podlewania roślin, ale także do produkcji żywności, ubrań i przedmiotów, z których korzystamy każdego dnia. Dzieci poznają pojęcie „ukrytej wody” i dowiedzą się, jak nasze codzienne wybory – w tym sposób kupowania, korzystania z rzeczy i gospodarowania nimi – wpływają na zużycie wody i innych surowców. Poznają również ideę gospodarki obiegu zamkniętego i zobaczą, jak możemy wydłużać życie przedmiotów i korzystać z tego, co już mamy, zamiast sięgać po nowe.

Nowe scenariusze zajęć dla klas 0–3 i przedszkolnych zerówek pozwolą spojrzeć na wodę z różnych perspektyw - przyrodniczej i związanej z naszym codziennym życiem. Poprzez obserwację, doświadczenia i praktyczne działania dzieci będą odkrywać zależności między wodą, przyrodą a naszymi wyborami. Zdobędą wiedzę, ale przede wszystkim będą uczyć się uważności na otaczający je świat i dostrzegać, że ich codzienne działania mają znaczenie. W ten sposób krok po kroku będą stawać się Przyjaciółmi Wody.

Wypowiedź Krystiana Hanke, Ambasadora 15. edycji Planety Energii

Rodzice - pierwszy przykład

Edukacja zaczyna się w domu. Dzieci uczą się nie z podręczników, lecz z codziennych obserwacji. Jeśli widzą, że zakręcasz wodę podczas mycia zębów, zbierasz deszczówkę do podlewania kwiatów na balkonie czy naprawiasz ulubioną zabawkę zamiast od razu kupować nową, przyjmują takie zachowania jako naturalną normę.

Warto włączać najmłodszych w proste, domowe czynności:

Wspólne zakładanie domowego miniogródka czy tworzenie poidełek dla owadów.
Rozmowy podczas spacerów o tym, dlaczego rzeka ma niski stan wody albo jak rośliny radzą sobie w czasie upałów.
Segregowanie ubrań i nadawanie im „drugiego życia”.

Swoją wiedzą i niesamowitą energią w trakcie inauguracji podzielił się Krystian Hanke, ambasador projektu, dziennikarz Radia 357 i autor projektu „Tatowanie”, który zachęca dzieci, by nie bały się edukować… dorosłych! Podczas gdańskiej inauguracji nie krył zachwytu nad zaangażowaniem najmłodszych uczestników – w tym świetnych dzieciaków z SP 67 i SP 18 w Gdańsku:

Bardzo mi się podoba to, że „Planeta Energii” skupia ludzi, którzy chcą robić coś fajnego. Są przez to wiarygodni i dzielą się swoją pasją. Piętnasta edycja ruszyła z towarzyszeniem świetnej grupy dzieciaków. One dają nam mnóstwo siły, pokazują niezwykłą ciekawość świata. Namawiam je, żeby uczyły też rodziców i nauczycieli ważnych rzeczy, które pozwolą nam zaoszczędzić wodę. Nie bójcie się podejść i powiedzieć: „słuchaj, czy ta woda naprawdę musi teraz lecieć?” – przekonuje Krystian Hanke.

Krystian Hanke w interakcji z zaangażowanymi uczniami z gdańskich szkół SP 67 i SP 18

Uczyć przez doświadczenie i zabawę

Dzieci, które same doświadczają kontaktu z naturą, szybciej rozumieją mechanizmy przyrodnicze. Właśnie na tym opiera się 15. edycja programu „Planeta Energii”. Zamiast suchych faktów, inicjatywa Energi z Grupy ORLEN proponuje szkołom i przedszkolom eksperymenty, projekty terenowe i tworzenie stref bioróżnorodności (takich jak ogródki deszczowe czy hotele dla owadów). Dzięki darmowym materiałom i scenariuszom lekcji przygotowanym dla klas 0-3 i zerówek przedszkolnych, najmłodsi uczą się uważności na otaczający świat.

Ambasadorka projektu - Joanna Jabłczyńska docenia „Planetę Energii” przede wszystkim za praktyczny wymiar edukacji i promowanie codziennych, prośrodowiskowych mikronawyków. Jak sama podkreśla, mądre wybory konsumenckie i spędzanie czasu blisko natury to naturalna część życia, a zaszczepianie tych wartości u najmłodszych przynosi najpiękniejsze efekty.

Czuję się wręcz zaszczycona, że zostałam zaproszona do 15. edycji Planety Energii. Staram się angażować w projekty, które uczą najmłodszych mądrych nawyków, bo to dzieci są naszą przyszłością, a poprzednie edycje pokazały ogromną moc sprawczą tej inicjatywy. Największą inspiracją i energią były dla mnie właśnie dzieci, które prężnie działały w ogrodzie - gdyby nie rola prowadzącej, sama od razu dołączyłabym do nich i pogrzebała w ziemi! Niezwykle wartościowe były też dzisiejsze wykłady, z których sama dowiedziałam się wielu nowych rzeczy. Na przykład tego, że uszycie jednej bawełnianej koszulki pochłania aż 2500 litrów wody - czyli tyle, ile wypijamy przez niemal trzy lata! Od lat z dumą noszę ubrania mające po kilka czy kilkanaście lat i kupuję z drugiej ręki, ale taka statystyka uświadamia, jak wielkie znaczenie mają nasze codzienne wybory” - podsumowuje Joanna Jabłczyńska.

Joanna Jabłczyńska i uczniowie Szkoły Podstawowej nr 67 w Gdańsku oraz Szkoły Podstawowej nr 18 w Gdańsku

Wskazówka dla Rodzica:

Opowiedz w szkole lub przedszkolu swojego dziecka o programie „Planeta Energii”! Udział w 15. edycji jest bezpłatny, a placówki mają szansę zdobyć rewelacyjne nagrody, m.in. pakiety edukacyjne z narzędziami ogrodniczymi, budkami lęgowymi dla ptaków, hotelami dla owadów czy granty o wartości 15 000 zł na założenie szkolnej Strefy Bioróżnorodności. Zgłoszenia i darmowe materiały dla nauczycieli czekają na stronie PlanetaEnergii.pl.