Woda jest podstawą życia. Potrzebują jej ludzie, rośliny i zwierzęta, a jej obecność wpływa na funkcjonowanie całych ekosystemów. Jednocześnie coraz częściej obserwujemy okresy suszy, wysokie temperatury i gwałtowne opady, które zmieniają sposób, w jaki woda pojawia się i znika w naszym otoczeniu.
Dlatego w 15. edycji programu „Planeta Energii” jeszcze uważniej przyglądamy się wodzie. Chcemy pokazać dzieciom, że troska o nią zaczyna się od poznania jej znaczenia – zarówno w przyrodzie, jak i w naszym codziennym życiu.
Ambasador 15. edycji - Krystian Hanke
Woda nie zawsze jest dostępna tam i wtedy, kiedy jest potrzebna. Długotrwały brak opadów, wysokie temperatury i zwiększone parowanie mogą prowadzić do suszy, która wpływa na rośliny, zwierzęta i ludzi. Susza może obejmować kolejne etapy: od atmosferycznej, przez rolniczą, aż po hydrologiczną, gdy zaczyna brakować wody w rzekach, jeziorach i innych zbiornikach. Może jej towarzyszyć ograniczenie zasilania wód podziemnych. Im dłużej utrzymuje się niedobór wody, tym trudniej odbudować jej zasoby – dlatego susza hydrologiczna może trwać jeszcze długo po powrocie opadów.
Z niedoborem wody wiąże się również pojęcie stresu wodnego. Oznacza ono sytuację, w której dostępna ilość wody jest niewystarczająca w stosunku do potrzeb. Możemy obserwować go zarówno u roślin i zwierząt, jak i w funkcjonowaniu całych środowisk.
Zmiany klimatu mogą dodatkowo wpływać na obieg wody – m.in. poprzez wzrost temperatury, zmiany w opadach i większe parowanie. Dlatego tak ważne staje się nie tylko oszczędzanie wody, ale również jej zatrzymywanie tam, gdzie spada.
Przyroda ma wiele sposobów na zatrzymywanie wody. Gleba, rośliny, ściółka, mech czy rozkładające się drewno mogą magazynować wodę i stopniowo ją oddawać. Ważną rolę odgrywają również mokradła, które działają jak naturalne magazyny wody i są siedliskiem wielu organizmów.
Temu, by woda pozostawała w naszym otoczeniu jak najdłużej, służy także mała retencja. Może obejmować naturalne i stworzone przez człowieka rozwiązania, które pomagają zatrzymać wodę w glebie, roślinności czy niewielkich zbiornikach.
Dla dzieci jest to doskonała okazja do obserwowania najbliższego otoczenia. Co dzieje się z wodą po deszczu? Gdzie zatrzymuje się jej najwięcej? Dlaczego w jednym miejscu gleba pozostaje wilgotna, a w innym szybko wysycha? Takie proste pytania mogą stać się początkiem odkrywania, jak działa przyroda.
Ekspert 15. edycji - Adam Zbyryt
Kiedy myślimy o zużyciu wody, zwykle widzimy wodę płynącą z kranu. Tymczasem potrzebujemy jej również do produkcji żywności, ubrań i przedmiotów, z których korzystamy każdego dnia.
Ukryta woda, nazywana również wodą wirtualną, to woda wykorzystana na różnych etapach powstawania produktu. Dzięki temu pojęciu możemy spojrzeć na codzienne przedmioty z zupełnie innej perspektywy i zastanowić się, ile zasobów potrzeba, aby mogły trafić do naszych domów.
To także dobry punkt wyjścia do rozmowy o śladzie wodnym i o tym, jak nasze wybory konsumenckie mogą wpływać na zużycie wody. Nie chodzi tylko o to, ile wody zużywamy bezpośrednio, ale również o to, co kupujemy, jak długo korzystamy z rzeczy i co robimy z nimi później.
Ambasadorka 15. edycji - Joanna Jabłczyńska
Może – i właśnie na tym opiera się idea Gospodarki Obiegu Zamkniętego (GOZ). Zamiast schematu „kup – użyj – wyrzuć” możemy szukać sposobów na dłuższe wykorzystywanie produktów i materiałów: naprawianie, ponowne używanie, przerabianie, wymienianie się czy przekazywanie rzeczy dalej.
Takie podejście pomaga ograniczać zużycie surowców, energii i wody potrzebnych do wytwarzania kolejnych produktów. Pokazuje też dzieciom, że odpowiedzialne korzystanie z zasobów nie musi oznaczać wielkich wyrzeczeń. Czasem wystarczy zastanowić się, czy coś naprawdę musimy kupić, czy możemy wykorzystać to, co już mamy.
Sposób, w jaki projektujemy nasze otoczenie, również wpływa na wodę. Beton i asfalt ograniczają możliwość wsiąkania wody w podłoże, a gęsta zabudowa sprzyja powstawaniu miejskich wysp ciepła – obszarów, w których temperatura jest wyższa niż na terenach mniej zurbanizowanych.
Roślinność pomaga łagodzić te zjawiska. Drzewa i inne rośliny dają cień, uczestniczą w obiegu wody i pomagają tworzyć bardziej przyjazne warunki w przestrzeni, w której żyjemy.
Warto więc razem z dziećmi spojrzeć na teren szkoły czy przedszkola i zastanowić się, gdzie jest w nim miejsce dla wody i przyrody. Czasem będzie to fragment zieleni, miejsce, w którym może wsiąkać deszczówka, a czasem po prostu drzewo dające cień w upalny dzień.
Ambasadorka 15. edycji - Joanna Jabłczyńska
Troska o wodę nie zaczyna się dopiero wtedy, gdy pojawia się poważny problem. Możemy uczyć się jej już dziś – poprzez obserwację, doświadczenia i codzienne decyzje.
Dziecko może sprawdzić, gdzie po deszczu zatrzymuje się woda, obserwować rośliny podczas upału, zastanowić się, skąd pochodzi jedzenie na jego talerzu albo dać drugie życie niepotrzebnemu przedmiotowi. Takie działania pomagają zrozumieć, że woda jest częścią wielu procesów, których na co dzień nie zauważamy.
Być Przyjacielem Wody to wiedzieć, dlaczego jest cenna, zauważać jej znaczenie i dbać o nią na co dzień.
Ambasadorka 15. edycji - Liliana Zajbert
Chcesz dowiedzieć się więcej? Zebraliśmy artykuły, które rozwijają najważniejsze tematy związane z wodą i tegoroczną edycją programu. To materiały, które mogą być inspiracją do rozmowy z dziećmi, przygotowania zajęć albo wspólnego odkrywania najbliższego otoczenia.
Zaglądajcie tu regularnie – w trakcie trwania edycji będziemy dodawać kolejne artykuły i materiały, które pomogą Wam jeszcze lepiej poznać świat wody i przyrody.
Rzeki mają swoją historię. Skąd bierze się w nich woda?
Skąd bierze się woda w rzece i dokąd płynie? Odkryjcie fascynującą podróż wody oraz zobaczcie, jak rzeki, mokradła i tereny zalewowe tworzą jeden połączony ekosystem. Artykuł to także inspiracja do rozmów i obserwacji, które można wykorzystać podczas lekcji.
27 września obchodzimy Dzień Rzek – to dobra okazja, żeby spojrzeć na nie nieco inaczej. Rzeka to przecież znacznie więcej niż płynąca woda. Jest domem dla wielu roślin i zwierząt, łączy różne środowiska, kształtuje krajobraz i pomaga zatrzymywać wodę w przyrodzie.
Mokradła – naturalne serce wody, życia i klimatu
Mokradła to naturalne „gąbki”, które zatrzymują wodę, chronią bioróżnorodność i wspierają klimat. Sprawdź, dlaczego są tak ważne, co im zagraża i jak wykorzystać temat mokradeł jako inspirację do ciekawych lekcji przyrody.
Każdego roku 2 lutego obchodzimy Światowy Dzień Mokradeł (World Wetlands Day) — międzynarodowe święto ustanowione przez Konwencję Ramsarską, które przypomina nam, jak ważne są tereny podmokłe dla ludzi, przyrody i przyszłości planety. ...
Szukasz pomysłu na zajęcia o wodzie? Przygotowaliśmy scenariusze lekcji i audiobajki, które pomogą uczniom odkrywać, jak ważną rolę w przyrodzie i naszym życiu odgrywa woda. Sięgnij po gotowe materiały, wybierz temat dopasowany do swojej grupy i zaproś uczniów do wspólnego odkrywania świata wody.
Materiały zostały przygotowane z myślą o dwóch grupach wiekowych: klasy 1-3 szkół podstawowych oraz przedszkolne zerówki.
Ekspertka 15. edycji - Anna Ruszczak
Jak przyroda pomaga zatrzymywać wodę i co dzieje się z nią po deszczu? Podczas eksperymentów, obserwacji terenowych i pracy z mapą uczniowie odkrywają, jak gleba, rośliny i mokradła wpływają na retencję oraz poznają sposoby przystosowania roślin do suszy. Wyruszają też na poszukiwanie mieszkańców wilgotnych miejsc i przekonują się, że tam, gdzie jest woda, pojawia się życie.
Julek i Filipek podczas spaceru nad pobliskimi stawami zauważają, że wody jest wyjątkowo mało, a przyroda wokół wygląda inaczej niż zwykle. W towarzystwie niezwykłej przewodniczki – łyski – odkrywają, jak rośliny pomagają rozpoznać, czy w środowisku jest sucho, oraz jak brak wody wpływa na zwierzęta i bioróżnorodność. To przyrodnicza przygoda, która pokazuje, że każdy z nas może pomóc zatrzymywać wodę w najbliższym otoczeniu.
Czym jest susza i co możemy zrobić, aby lepiej zatrzymywać wodę? Uczniowie poznają drogę wody w przyrodzie, różne rodzaje suszy oraz sposoby oszczędzania i zatrzymywania wody w domu, szkole i najbliższym otoczeniu. Dowiadują się również, czym jest wirtualna woda i gospodarka obiegu zamkniętego, a zdobytą wiedzę wykorzystują podczas kreatywnych działań, m.in. warsztatu upcyklingowego.
Podczas porządkowania pokoju Julek i Filipek znajdują zepsuty samochodzik, który niespodziewanie zaczyna mówić i zabiera ich w niezwykłą podróż śladem wody ukrytej w codziennych przedmiotach. Chłopcy dowiadują się, czym jest ślad wodny i gospodarka obiegu zamkniętego oraz dlaczego warto naprawiać, ponownie wykorzystywać i przetwarzać rzeczy zamiast je wyrzucać.
Alicja Gadawska, jedna z ambasadorek tegorocznej edycji Planety Energii i twórczyni podcastu „Julek i Filip w świecie przyrody”, przygotowała wiele opowieści, które w przystępny sposób przybliżają dzieciom fascynujący świat przyrody. Poza przygotowanymi na tegoroczną edycję audiobajkami przyrodniczymi wybraliśmy trzy odcinki, które szczególnie dobrze wpisują się w temat wody – pokazują m.in. rolę transpiracji, mokradeł i torfowisk w zatrzymywaniu wody w środowisku.
Ambasadorka 15. edycji - Alicja Gadawska
#49 Naturalny klimatyzator
Jak lipa pomaga schładzać otoczenie? Opowieść o transpiracji oraz chłodzących i retencyjnych właściwościach drzew.
#39 Budowniczy z bagien
Dlaczego mokradła i bagna są tak ważne dla przyrody? O ich niezwykłej roli w zatrzymywaniu wody i wspieraniu ekosystemów.
#66 Opowieści z Gór Izerskich cz. 1
Skąd wzięły się torfowiska i dlaczego warto je chronić? Audiobajka pokazuje ich znaczenie dla retencji wody i przyrody.
Jeśli szukacie sprawdzonych treści, które w ciekawy sposób przybliżają uczniom ważne zagadnienia związane ze środowiskiem, warto sięgnąć również po materiały z wcześniejszych edycji Planety Energii. Przypominamy animacje, które mogą być dobrym punktem wyjścia do lekcji, rozmowy i wspólnego odkrywania zależności w przyrodzie.
Przygotowaliśmy animacje, które pokazują, jak ogromne znaczenie ma woda dla życia i różnorodności przyrody – od najmniejszych organizmów po całe ekosystemy. To gotowa porcja wiedzy i inspiracji do rozmowy o tym, dlaczego ochrona zasobów wodnych jest tak ważna dla świata przyrody.
Te animacje pomagają uczniom spojrzeć na odpady z zupełnie nowej perspektywy – od właściwej segregacji, przez ich dalsze losy, aż po sposoby ograniczania ich powstawania. To gotowa porcja wiedzy i inspiracji do rozmowy o tym, jak nasze codzienne wybory wpływają na środowisko.
Chcesz razem z nami pokazywać dzieciom, jak ważna jest woda i jak możemy o nią dbać? Dołącz do 15. edycji programu „Planeta Energii”.
Na nauczycieli i ich podopiecznych czekają nowe scenariusze zajęć, karty pracy i audiobajki, które pomagają poznawać świat poprzez doświadczenie i działanie.
Sprawdź zasady programu, dowiedz się, jak wziąć udział, i zgłoś swoją klasę lub grupę.
Zostań Przyjacielem Wody – razem możemy pokazać dzieciom, że każda kropla ma znaczenie.
Zostań Przyjacielem Wody! Joanna Jabłczyńska i eksperci otworzyli 15. sezon programu Planeta Energii
Jak możemy pomóc zwierzętom jesienią i zimą? Przygotujmy dla nich karmnik! Trochę nietypowy, bo z plastikowej butelki, czyli zero waste!
Spis potrzebnych przedmiotów oraz instrukcję wykonania znajdziecie w jednej z kart pracy dostępnych na naszej stronie.
Pamiętajcie jednak o kilku wskazówkach:
